Chia sẻ nội dung:

Cá rô phi trở thành điểm tăng trưởng mới của xuất khẩu thủy sản

Cá rô phi trở thành điểm tăng trưởng mới của xuất khẩu thủy sản

Sự thay đổi này không phải ngẫu nhiên. Xét trên nền tảng sản xuất, cá rô phi sở hữu một cấu trúc chi phí “dễ chịu” hơn so với nhiều đối tượng nuôi khác. Chu kỳ nuôi ngắn, chỉ khoảng nửa năm, cùng khả năng thích nghi tốt giúp người nuôi xoay vòng vốn nhanh và giảm áp lực rủi ro. Trong bối cảnh chi phí thức ăn, con giống và quản lý dịch bệnh ngày càng tăng, đây là lợi thế mang tính quyết định.

Ở góc độ tài nguyên, Việt Nam đang có sẵn một hệ sinh thái phù hợp để mở rộng đối tượng này. Diện tích mặt nước lớn, khí hậu thuận lợi quanh năm đã tạo điều kiện để sản lượng cá rô phi tăng nhanh trong gần một thập kỷ qua. Đáng chú ý, hướng phát triển không chỉ dừng ở ao nuôi truyền thống mà còn mở rộng sang các mô hình hồ chứa, lồng bè quy mô lớn – một cách gia tăng sản lượng mà không cần áp lực lên quỹ đất.

Nếu sản xuất là nền tảng, thì thị trường chính là động lực kéo. Chỉ trong vòng hai năm, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi đã tăng từ mức rất thấp lên gần 100 triệu USD, với tốc độ tăng trưởng ba chữ số. Riêng năm 2025, thị trường Mỹ chiếm hơn một nửa tổng giá trị xuất khẩu, cho thấy mức độ tập trung cao nhưng đồng thời cũng phản ánh nhu cầu thực sự từ thị trường tiêu thụ lớn nhất thế giới.

Sự tăng tốc này phần nào đến từ yếu tố “thời điểm”. Khi một số quốc gia xuất khẩu lớn gặp rào cản thương mại, khoảng trống cung ứng đã mở ra cơ hội cho Việt Nam. Tuy nhiên, về bản chất, cá rô phi vốn đã có vị trí ổn định trong nhóm cá thịt trắng trên thị trường quốc tế – phân khúc có nhu cầu bền vững nhờ giá hợp lý, dễ chế biến và phù hợp với xu hướng tiêu dùng tiết kiệm.

Chính đặc tính sản phẩm cũng góp phần củng cố vị thế này. Cá rô phi có thịt trắng, vị nhẹ, ít xương dăm, phù hợp với nhiều phương pháp chế biến từ đơn giản đến công nghiệp. Điều này giúp sản phẩm dễ dàng đi vào hệ thống nhà hàng, siêu thị và chuỗi thực phẩm chế biến – nơi yêu cầu cao về tính ổn định và khả năng tiêu chuẩn hóa.

So với cá tra – vốn phụ thuộc lớn vào dạng fillet đông lạnh – cá rô phi có dư địa đa dạng hóa sản phẩm tốt hơn. Từ nguyên liệu tươi sống đến các dòng chế biến sâu, giá trị gia tăng có thể được mở rộng nếu doanh nghiệp đầu tư đúng hướng. Đây cũng là một trong những điểm then chốt nếu muốn nâng cấp vị thế của ngành hàng này trên thị trường quốc tế.

Tuy vậy, chính việc “dễ nuôi” lại tiềm ẩn rủi ro. Khi rào cản kỹ thuật thấp, nguy cơ phát triển tự phát là rất rõ ràng. Nếu không kiểm soát tốt con giống, mật độ nuôi và môi trường nước, ngành cá rô phi có thể đối mặt với những vấn đề quen thuộc: dịch bệnh, ô nhiễm và suy giảm chất lượng. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn tác động trực tiếp đến khả năng xuất khẩu trong bối cảnh tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe.

Do đó, câu hỏi lớn không nằm ở việc cá rô phi có tiềm năng hay không, mà là cách ngành thủy sản khai thác tiềm năng đó như thế nào. Để duy trì đà tăng trưởng, cần một cách tiếp cận mang tính hệ thống hơn: chuẩn hóa quy trình nuôi, kiểm soát chất lượng đầu vào, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng và đặc biệt là giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.

Ở thời điểm hiện tại, cá rô phi có đủ điều kiện để trở thành “trụ cột thứ ba” của thủy sản Việt Nam. Nhưng để đi xa hơn một chu kỳ tăng trưởng ngắn hạn, ngành cần chuyển từ tư duy tận dụng cơ hội sang xây dựng năng lực dài hạn. Khi đó, lợi thế không chỉ nằm ở giá rẻ hay sản lượng, mà ở khả năng cung cấp một sản phẩm ổn định, truy xuất được và đáp ứng tiêu chuẩn toàn cầu.

Từ một loại cá quen thuộc trong bữa ăn nội địa, cá rô phi đang dần bước ra thị trường quốc tế với vai trò rõ ràng hơn. Đà tăng trưởng hiện tại là tín hiệu tích cực, nhưng cũng là phép thử cho năng lực tổ chức lại toàn bộ chuỗi giá trị – yếu tố quyết định liệu đây sẽ là một “ngôi sao mới” hay chỉ là một giai đoạn tăng trưởng mang tính thời điểm.